با آنکه نتایج منتشر شده در سایت مرکز آمار ایران نشان می دهد که وضعیت اشتغال جمعیت فعال کشور بهتر از سال های قبل است اما برخی کارشناسان این آمار را متناسب با واقعیت های موجود در جامعه نمی دانند زیرا در این آمار جمعیت بیکاران پنهان محاسبه نشده ست. در این خصوص با اسماعیل ابونوری، اقتصاددان گفتگویی انجام دادیم که با هم می خوانیم.

فرهنگیان پرس؛ مهدیه سادات شاهمرادی: مرکز آمار امروز نتایج طرح آمارگیری از نیروی کار کشور را منتشر کرد در این ارزیابی آماری که جمعیت ١٠ ساله و بیشتر در سال ١٣٩٧ نمورد بررسی قرار گرفتند، از جمعیت فعال ٢٧٠٧٣٨۴١ تعداد ٢٣٨١٣٠۴۵ شاغلین هستند و تعداد ٣٢۶٠٧٩۶ نفر از جمعیت فعال بیکار بوده‌اند که ۶٩% آن را مردان و ٣١% آن را بانوان تشکیل داده‌اند.

نتایج این آمار به مراتب بهتر از آمار چند سال گذشته است اما با اینحال در یک تحقیق میدانی مشاهده می کنیم که در چندسال اخیر تعداد بسیاری از مزدبگیران و حقوق‌بگیران بیکار شده اند و به نظر می‌رسد فشارهای اقتصادی بر بنگاه‌های اقتصادی و به‌تبع آن تعدیل نیروی صورت‌گرفته مهم‌ترین نقش را در ایجاد وضعیت موجود داشته است.

حال سوال اینجاست که چرا با وجود افزایش بیکاری و تورم در جامعه و تعطیلی بسیاری از بنگاه های خرد و کلان اقتصادی، همچنان آمار رسمی کشور امیدوارانه است؟

این سوالی است که با دکتر اسماعیل ابونوری،‌ اقتصاد دان و عضو هیات علمی دانشگاه مطرح کردیم.

 

  • در حال حاضر چه تعداد افراد بیکار ایران چقدر است؟

یکی از مسایل جدی در موضوع بیکاری آن است که چه تعداد از افراد جامعه از بازار کار خارج شده اند عده ای براین باورند که گاهی مسئله بیکاری بسیار بیشتر از آن چیزی که هست نشان داده می شود اما بدون اغراق می توانم بگویم که بیش از ۱۵ میلیون نفر در کشور ما بیکار هستند. شاید زمانی که این جمله را مطرح کردم بسیاری معترض شدند که چنین چیزی ممکن نیست آنها گفتند ما در نهایت بیش از ۳ میلیون بیکار نداریم پس چطور ممکن است یک اقتصاددان مطرح کند که ۱۵ میلیون نفر بیکار داریم. در پاسخ به این سوال باید بگویم که اگر ما سه میلیون بیکار آشکار داریم این ۳۰ درصد از ۲۳ میلیون نفر هست که بایستی در بازار کارمشغول باشند ولی بقیه افراد را بیکاران پنهان تشکیل می‌دهند.

 

  • بیکاری پنهان چیست؟

بیکاری پنهان به افرادی گفته می‌شود که کمتر از بهره وری که باید تولید کنند، تولید می کنند یا تولید آنها صفر و یا منفی است و حتی شاید اگر دولت این افراد را اخراج کنند میزان بهره‌وری کشور بیشتر از آن چیزی شود که اکنون هست. از سوی دیگر ۷ میلیون هم به این دلیل بیکار هستند که دانشجو هستند. نمی توان باور کرد که همه این دانشجویان به دلیل علاقه زیاد به درس مشغول تحصیل شده اند بلکه به دلیل نداشتن شغل است که بسیاری از آنها وارد دانشگاه می‌شود بنابراین درصد بیکاری ما بسیار بسیار بالاتر از آن است که مسئولان دولتی ما تصور می‌کنند. بنابراین مسئله بیکاری در حال حاضر یکی از اصلی ترین مسائلی است که دولت با آن مواجه است و باید به آن توجه کند.

  • چطور می توان از این بیکاری کاست یا آن را ریشه کن کرد؟

اگر بخواهیم بگوییم که بیکاری چگونه به وجود می آید و چگونه ازبین میرود باید به مسایل گوناگونی اشاره کرد که زمان زیادی برای طرح آن لازم است. بیکاری یک پدیده کوتاه مدت نیست بلکه یک پدیده بلندمدت است بنابراین رفع آن نیز زمان بر خواهد بود. اگر بگوییم تورم ممکن است یک شبه اتفاق بیفتد ممکن است یک هفته ای هم بر طرف شود مثلا اگر به یکباره گوشت قرمز کیلویی ۴۰ هزار تومن یک شبه ۶۰ هزار تومان شود یا بطور مثال ممکن است براثر خشکسالی محصولی گران شود اما این خشکسالی قابل پیش بینی است و تورم خودش را دارد و می تواند در زمان مشخصی هم کنترل و برطرف شود ولی مسئله رکود در بازار یک پدیده بلند مدت است چون در بلند مدت به وجود می آید باید در مورد بلند مدت نیز برای مداوای اندیشید.

  • آیا این وعده که برخی مسئولان دولتی می گویند در مدت یکسال یک میلیون شغل ایجاد می کنیم،‌ امکان پذیر است؟

ما باید توقع داشته باشیم که دولت کاری انجام دهد اما اگر کسی بگوید من در یک سال یک میلیون شغل ایجاد می کنم بسیار تعجب آور است. این وعده را در ایجاد اشتغال ساده می توانیم بپذیریم اما در ایجاد اشتغال پایدار و دائم غیر منطقی است.

دولت اول روحانی در حال مهار تورم بود و در این امر هم موفق بود اما من معتقدم که در چهار سال آینده نه تنها دولت آقای روحانی بلکه هر دولت دیگری هم که سر کار بیاید نمی تواند بیکاری را از بین ببرد.

اینطور نیست که یک نفر بگوید من می خواهم برای همه اشتغال ایجاد کنم و میزان تولید ملی را بالا ببرم. اصلا فرض کنید که ما فضای تولید را هم ایجاد کردیم اما حالا چه کسی قرار است این تولید ما را بخرد؟ در کدام کشور تقاضا برای محصولات ایرانی وجود دارد؟ حالا به فرض که اشتغال مستمر ایجاد کنیم و بیکاری را بتوانیم به طور موقت از بین ببریم اما بازار فروش تولیدات ما کجاست؟

  • آیا این نگاه بدبینانه به تولید ملی نیست؟

این بحثی که مطرح می شود نگاه بدبینانه به قضیه نیست. همانطور که پیشتر هم گفتم، به وجود آمدن بیکاری یک پدیده بلند مدت است بنابراین در بلندمدت باید بتوانیم این مشکل را حل کنیم؛ چون دولت مقداری تورم را مهار کرده است ما نباید توقع داشته باشیم که بیکاری را نیز بلافاصله در مدت ۳ یا ۴ سال حل کند و وضعیت اشتغال ما بهبود پیدا کرده و از حالت رکود خارج شویم.

بنابراین می‌توان تصور کرد که دولت دوازدهم اگر هم که وعده ای برای رفع بیکاری داده باشد، بعید و غیرمنطقی است. البته من تصور نمی‌کنم که آقای روحانی وعده مستقیمی برای رفع این مشکل داده باشد ولی به هرحال تصور نمی شود که دولت آقای روحانی بتوانند این بیکاری را از بین ببرد. تقریبا همه افرادی که سر کار بودند و اکنون از کار بیکار شده اند به این دلیل بوده که کسی تولیدات آنها را نمی خریده است. حالا فرض بگیرید که دولت شرایطی را فراهم کرد که همه این ۱۵ میلیون نفر در مزرعه یا حتی خانه خودشان سیب زمینی و گوجه فرنگی بکارند و همه تکنولوژی ها و منابع اولیه آن را نیز فراهم کرده و محصولات خوبی هم تولید شد اما مساله اساسی این است که حالا چه کسی قرار است که سیب زمینی ها و فرنگی های ما را بخرد؟ آیا تقاضا برای کالاهای ایرانی وجود دارد که ما بخواهیم با تولید بیشتر از این حالت رکود خارج شده و ایجاد اشتغال کنیم؟

بنابراین تا ما نتوانیم امنیت اقتصادی به وجود بیاوریم و تا نتوانیم با سایر کشورهای دنیا که می‌توانند متقاضی محصولات ما باشند تعامل موثر ایجاد کنیم، ایجاد اشتغال تنها به صورت کاذب و مسکن و در یک دوره کوتاه امکان پذیر است.

  • پس در شرایط فعلی راهی برای ایجاد اشتغال پایدار نیست؟

ما نمی‌توانیم اشتغال پایدار ایجاد کنیم زیرا اقتصاد ما دچار بیماری سیاسی شده است. در واقع ویروس سیاسی گرفته است. تا مسائل سیاسی امنیتی ما حل نشود مشکل اقتصادی ما نیز حل نخواهد شد.

به همین دلیل هم مساله ایجاد اشتغال از موضوعاتی است که برای کشور ایران به موضوعی حاد تبدیل شده است. اگر دولت بخواهد بیکاری را از بین ببرد باید ببیند در چه زمانی امکان صادرات کالاهای که تولید کرده ایم را دارد تا بتواند برآن اساس اشتغال ایجاد کند اما امروز چنین چیزی برای ما ممکن نیست.

شاید حتی اگر در شرایط فعلی اشتغال ایجاد کنیم بلافاصله در مدت کوتاهی ممکن است با بیکاری حاد رو به رو شویم و متاسفانه تصور نمی شود که این معضلی که وجود دارد به صورت دائم و مستمر مرتفع شود. بنابراین اگر بزرگترین اقتصاد اقتصاددانان جهان را نیز بیاوریم آنها نمی تواند مشکل فعلی اقتصاد ما را حل کنند. متاسفانه بیکاری وجود داشته و دارد و همچنان ادامه پیدا خواهد کرد و مسلماً مشکلات بسیار زیادی را هم برای کشور ما ایجاد کرده است. تنها کاری که دولت می‌تواند در این زمینه انجام دهد فراهم آوردن زمینه برای فروش تولیدات است. حالا در شرایط فعلی اگر دولت همان وعده ایجاد سالانه ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار شغل را در کشور عملی کند، ما باید کلاه مان را هوا بیندازیم و خوشحالی کنید.

 

  • نویسنده : مهدیه سادات شاهمرادی
  • منبع خبر : فرهنگیان پرس